Gene Roddenberry, 1960’larda “insanlığın paraya ihtiyaç duymadığı, ırkçılığın bittiği ve herkesin birleştiği” bir ütopya hayal ettiğinde, muhtemelen bu hayalin on yıllar sürecek devasa bir evrene dönüşeceğini tahmin ediyordu ama işin bu kadar dallanıp budaklanacağını o bile öngörememiş olabilir. Star Trek (ya da bizdeki o güzel adıyla Uzay Yolu), sadece bir dizi değil; insanlığın potansiyeline dair umut dolu bir bakış açısı. Atılgan’ın “daha önce kimsenin gitmediği yerlere cesurca gitme” mottosu, nesiller boyu bilim kurgu severlerin kalbine kazındı.
Ancak kabul edelim, bu evrene dışarıdan bakınca işler biraz karışık görünebilir. Yüzlerce bölüm, düzinelerce film, animasyonlar, alternatif zaman çizgileri… Bir noktada “Acaba nereden başlasam?” diye sormanız çok doğal. Türkiye’deki bilim kurgu topluluklarında da en sık karşılaştığımız soru bu: Star Trek izleme sırası nasıl olmalı? Biz de Fanzade ekibi olarak, karmaşık zaman çizelgelerini bir kenara bıraktık ve bu devasa destanı kronolojik olarak, hikayenin akışına göre sizin için derledik. Kemerlerinizi bağlayın, warp hızına çıkıyoruz!
Başlangıç Noktası: İnsanlığın İlk Adımları (2151-2161)
Kronolojik olarak hikayenin en başına, Federasyon’un henüz kurulmadığı o sancılı ama heyecanlı günlere gidiyoruz. Star Trek: Enterprise, 2001-2005 yılları arasında yayınlandığında, aslında bir “prequel” (öncül hikaye) olarak tasarlandı. Kaptan Jonathan Archer ve ekibi, warp 5 motoruna sahip ilk Atılgan (NX-01) ile galaksiyi keşfe çıkıyor.
Bu dönemde henüz o bildiğimiz kurallar, “Prime Directive” (Ana Yönerge) tam oturmuş değil. İnsanlar uzayda acemi ve Vulkanlar sürekli ensemizde boza pişiriyor. Dizi sadece Federasyon’un temellerinin atılmasını anlatmakla kalmıyor, aynı zamanda “Temporal Cold War” (Zaman Soğuk Savaşı) dediğimiz ve gelecekteki olayları etkileyen karmaşık bir yapıyı da işliyor. Yani hem geçmişi izliyor hem de geleceğe dair ipuçları yakalıyorsunuz.
Keşif ve Savaşın Gölgesi (2256-2259)
Zaman çizelgesinde biraz ileri atlıyoruz. Star Trek: Discovery‘nin ilk iki sezonu bizi bu döneme götürüyor. USS Discovery, “spor sürücüsü” (spore drive) adı verilen deneysel ve mantar tabanlı (evet, yanlış duymadınız) bir teknolojiyle galaksinin bir ucundan diğerine saniyeler içinde seyahat edebiliyor. Ancak bu teknolojik üstünlük, Federasyon ile Klingon İmparatorluğu arasında patlak veren kanlı bir savaşın gölgesinde kalıyor.
Özellikle ikinci sezonda işler iyice kızışıyor ve hikaye, serinin geleceğini kökten değiştirecek bir zaman yolculuğu paradoksuna bağlanıyor. Bu dönem, modern görsel efektlerle klasik Star Trek estetiğinin harmanlandığı, aksiyonun hiç düşmediği bir aralık.
Kaptan Pike ve Altın Çağ Öncesi (2259)
Eğer “Ben eski usul, her bölüm ayrı bir macera olan Star Trek’i özledim” diyorsanız, Star Trek: Strange New Worlds tam size göre. Discovery‘nin ikinci sezonundan doğan bu yapım, Kaptan Kirk’ten önceki Atılgan kaptanı Christopher Pike’ın maceralarını konu alıyor. Kaptan Pike, karizması ve babacan tavrıyla kısa sürede Türk izleyicisinin de favorisi oldu. Şimdilik devam eden dizi, 2026’ya kadar yeni sezonlarıyla ekranlarda olacak gibi görünüyor.
Efsanenin Doğuşu: Orijinal Seri (2265-2269)
İşte her şeyi başlatan o efsane! William Shatner’ın canlandırdığı Kaptan Kirk, Leonard Nimoy’un efsanevi Spock’ı ve McCoy… Star Trek: The Original Series (TOS), bugün bildiğimiz o devasa kültürün temel taşı. Efektleri günümüze göre biraz “nostaljik” kalsa da, hikaye anlatımı ve karakter kimyası hala ders niteliğinde. Bu dönemde Atılgan’ın 5 yıllık görevine tanık oluyor ve televizyon tarihine geçen o ikonik anları yaşıyoruz.
Animasyonla Devam Eden Macera (2269-2270)
Orijinal seri 1969’da iptal edildiğinde hayranlar yasta kalmadı çünkü Roddenberry hikayeyi animasyon formatında devam ettirdi. Star Trek: The Animated Series, orijinal kadronun seslendirmeleriyle (çoğunlukla) geri döndüğü, dizinin bittiği yerden devam eden bir yapım. Kısa sürse de kanon (resmi hikaye) kabul ediliyor ve izlemesi oldukça keyifli.
Sinema Çağı Başlıyor (2273-2293)
Star Wars’un başarısından sonra stüdyo, Atılgan’ı beyaz perdeye taşımaya karar verdi ve ortaya bilim kurgu sinemasını şekillendiren bir film serisi çıktı. Bu filmler, orijinal ekibin olgunluk dönemini ve vedasını anlatıyor:
- 2273 – Star Trek: The Motion Picture: Görsel bir şölen, biraz yavaş ama felsefi derinliği yüksek.
- 2285 – The Wrath of Khan & The Search for Spock: Bu ikili, serinin zirve noktalarından. Khan’ın öfkesi ve Spock’ın fedakarlığı… Mendilleri hazırlayın.
- 2286 – The Voyage Home: Ekibimiz zaman yolculuğu yapıp günümüz (1980’ler) dünyasına geliyor. Balinaları kurtarma operasyonu! Serinin en eğlenceli filmi olabilir.
- 2287 – The Final Frontier: Spock’ın üvey kardeşi Sybok ile tanışıyoruz. Biraz tartışmalı bir film ama “Tanrı’yı aramak” teması ilginç.
- 2293 – The Undiscovered Country: Soğuk Savaş’ın bitişine bir alegori. Klingonlarla barış süreci ve politik entrikalar. Orijinal ekibe muazzam bir veda.
Gizli Görevler ve Section 31 (2324)
Zaman çizelgesi burada biraz çatallanıyor. Discovery‘den tanıdığımız İmparatoriçe Philippa Georgiou (Michelle Yeoh), zaman ve mekanlar arası bir yolculuktan sonra kendini 24. yüzyılın başlarında buluyor. Star Trek: Section 31 filmi, Federasyon’un karanlık ve gizli operasyon birimini mercek altına alıyor. Ütopik geleceğin kirli işlerini kimin temizlediğini merak edenler için birebir.
24. Yüzyılın Altın Üçlüsü (2364 – 2378)
Türkiye’de 90’lı yıllarda çocuk veya genç olanların en aşina olduğu dönem burasıdır. Televizyonun altın çağında üç dev dizi, zaman çizelgesinde birbirine yakın veya paralel ilerliyor:
- Star Trek: The Next Generation (TNG): Kaptan Picard ve yeni Atılgan (NCC-1701-D). Diplomasi, felsefe ve Data. Modern Star Trek’in omurgası.
- Star Trek: Deep Space Nine (DS9): Bir uzay istasyonunda geçen, savaşın, dinin ve politikanın en karanlık yönlerini işleyen, belki de en derinlikli seri.
- Star Trek: Voyager: Evinden 70.000 ışık yılı uzakta, Delta Çeyreği’nde kaybolan bir gemi. Kaptan Janeway’in mürettebatını eve döndürme mücadelesi.
Bu üçlüyü kronolojik olarak tam oturtmak zordur çünkü bölümler iç içe geçer. Bizim tavsiyemiz; yayınlanma sırasına göre izlemeniz. Önce TNG ile başlayın, sonra DS9 ve Voyager ile devam edin.
Meşale Devrediliyor: TNG Filmleri (2371-2379)
Picard ve ekibi beyaz perdeye geçiş yapıyor. Star Trek: Generations ile Kirk ve Picard’ın yolları kesişiyor (kelimenin tam anlamıyla bir devir teslim töreni). Ardından gelen First Contact, Borg tehdidini ve insanlığın ilk warp uçuşunu konu alarak serinin en iyi aksiyon filmlerinden biri oluyor. Insurrection ve Nemesis ile bu dönem, hüzünlü ve aksiyon dolu bir şekilde kapanıyor.
Mizah ve Animasyonun Gücü (2380-2383)
Star Trek hep ciddi olacak değil ya! Star Trek: Lower Decks (2380-2381), geminin köprüsünde değil, alt güvertelerinde çalışan “isimsiz kahramanların” (yani kırmızı tişörtlülerin) hayatına odaklanıyor. Yetişkinlere yönelik bu animasyon, evrenle dalga geçmeyi de ihmal etmiyor.
Hemen ardından 2383 yılında geçen Star Trek: Prodigy geliyor. Genç bir uzaylı grubunun terk edilmiş bir Federasyon gemisi bulmasını konu alan bu yapım, daha genç bir kitleye hitap etse de hikaye derinliğiyle yetişkinleri de yakalıyor. Üstelik Kaptan Janeway (hologram olarak da olsa) geri dönüyor!
Emeklilik Yok: Picard (2399-2401)
Romulan güneşinin süpernovaya dönüşmesi galaksiyi derinden sarsmıştır. Emekli Amiral Jean-Luc Picard, geçmişin hayaletleriyle ve değişen Federasyon ile yüzleşmek zorundadır. Star Trek: Picard, nostalji rüzgarları estiren, eski dostları (Riker, Troi, Seven of Nine) tekrar gördüğümüz, duygusal yoğunluğu yüksek bir veda niteliğinde.
Uzak Gelecek: Yeniden İnşa (3188-3191)
Hatırlarsanız Discovery ekibi geleceğe gitmişti. İşte burası orası. 32. yüzyılda, “The Burn” (Yanış) adı verilen bir felaket tüm warp motorlarını devre dışı bırakmış ve Federasyon çökmüştür. Discovery ekibi, bu post-apokaliptik gelecekte Federasyon ideallerini ve umudu yeniden yeşertmeye çalışıyor.
Alternatif Bir Gerçeklik: Kelvin Zaman Çizgisi
2009 yılında J.J. Abrams, seriyi “reboot” ederken zekice bir yol izledi. Geçmişi silmek yerine, bir zaman yolculuğu olayıyla yeni bir paralel evren yarattı. Romulanlı kötü adam Nero’nun geçmişe gidip USS Kelvin’i yok etmesiyle başlayan bu “Kelvin Timeline”, olayların farklı geliştiği, daha aksiyon odaklı bir evren sunuyor. Chris Pine’ın Kaptan Kirk olduğu bu üç film (Star Trek, Into Darkness, Beyond), ana zaman çizgisinden bağımsız olarak izlenebilir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
S: Star Trek izlemeye hangi diziden başlanmalı?
C: Eğer modern efektler ve hızlı akış istiyorsanız Strange New Worlds veya 2009 yapımı filmler harika bir giriş noktasıdır. Ancak “ben bu işin kökünü bilmek istiyorum” diyorsanız The Next Generation (TNG) en dengeli başlangıçtır.
S: Bütün seriyi izlemek zorunda mıyım?
C: Kesinlikle hayır! Her dizi kendi içinde bir bütünlüğe sahiptir. Ancak göndermeleri yakalamak keyif verir.
Star Trek evreni, her izleyişte yeni bir detay keşfedeceğiniz uçsuz bucaksız bir okyanus. Sizin favori döneminiz veya kaptanınız hangisi? Yorumlarda buluşalım!
Yorum (0)