Barbie Üzerine Bir Geek Analizi: Marka, Nostalji ve Film
Barbie’yi sevmiyorum. Hatta dürüst olayım, bana hep biraz itici geldi. Pembe fazlalığı, plastik parıltısı, “her şey mümkün” vaadinin içinin aşırı steril olması… Benim dünyam daha çok FRP masasında, boardgame kutularının köşelerinde, kural kitaplarının dipnotlarında şekillendi. O yüzden Barbie benim için hiçbir zaman duygusal bir bağ kurduğum bir oyuncak olmadı.
Ama tam da bu yüzden, onu ciddiye alarak konuşmak gerekiyor. Çünkü Barbie sadece bir oyuncak değil; bir marka, hatta daha doğru tanımla, kültürel bir platform.
Bir Oyuncak Değil, “Yaşayan Bir Metin” Olarak Barbie
Mattel’in en büyük başarısı burada yatıyor: Barbie’yi tekil bir ürün olmaktan çıkarıp, onlarca yıl boyunca güncellenen bir evren hâline getirmek. Ben sevmiyor olabilirim ama bu, Barbie’nin oyuncak endüstrisindeki ağırlığını inkâr edebileceğim anlamına gelmiyor.
Oyuncak dünyasına “geek” bir yerden baktığımda şunu görüyorum: Boardgame’ler nasıl ki mekanik, kural ve karar alma üzerinden oyuncuyu özne hâline getiriyorsa, Barbie de yıllar boyunca çocuklara bir “oynama senaryosu” sundu. Evcilik, meslek, aile, gündelik hayat… Hepsi önceden çerçevelenmiş ama aynı zamanda açık uçlu. Bu açıdan bakınca Barbie, klasik “oyuncak bebek” kategorisinin çok ötesinde bir tasarım kararı aslında.
Benim itirazım tam da burada başlıyor. Çünkü Mattel bu açıklığı her zaman masum bir hayal gücü alanı olarak sunmadı. Barbie, uzun süre boyunca belli bir normu, belli bir bedeni, belli bir hayat biçimini merkezde tuttu: Sarışın, ince, kusursuz, problemsiz. Bir progresif geek olarak beni rahatsız eden şey, bunun bir “default ayar” gibi paketlenmiş olması. Boardgame’lerde bile meta tartışması yapılırken, burada yıllarca meta sorgulanmadan oynatılan bir evren var.
Mattel’in Değişim Süreci
İşin adil tarafını da teslim etmek gerekiyor. Mattel yıllar içinde bu eleştirileri duydu. Duydu mu, pazarladı mı, gerçekten içselleştirdi mi; o ayrı bir tartışma. Ama sonuçta Barbie evreni genişledi:
- Farklı beden tipleri,
- Çeşitli meslek grupları,
- Nöroçeşitlilik temsilleri,
- Farklı etnik kimlikler.
Ben Barbie’yi hâlâ sevmiyorum. Oyuncak olarak bana yakın değil, estetik olarak hâlâ mesafeliyim. Ama bir geek olarak şunu kabul ediyorum: Barbie, oyuncak endüstrisinin en büyük “yaşayan metinlerinden” biri. Sürekli yeniden yazılan, revize edilen, tartışılan bir metin. Ve bu metni anlamadan ne Barbie filmini konuşabiliriz, ne de Barbie’nin neden hâlâ bu kadar güçlü bir kültürel figür olduğunu.
Bir Barbie Hayranının Gözünden
Bu analizin üstesinden tek başıma kalkışamam çünkü Barbie’nin hedef kitlesi ben değilim. Bu yüzden sevgili arkadaşım, büyük sayısalcı üstat Kardelen‘den yardım aldım. Barbie ile büyüyen birinin hislerini anlamak için sözü ona bırakıyorum:
“Barbie bana kalırsa her kız çocuk için başlı başına bir aşktır, oyuncaktan öte yani. Aramızda bir bağ vardır. Cicobello’dan sonra favori şeydir. Yani her kız çocuğu bir tane Barbie evi, bir tane Can Bebek ister. Onlar evli olurlar. Chelsea var ya, hani Barbie’nin kız kardeşi; bazen o Barbie’nin kız kardeşi olmaktan çıkar, Can ve Barbie’nin çocuğu olur. Evcilik oyununun ilk temelleri benim için Barbie ile atıldı.”
“Eskiden sadece sarışın bebekler vardı ama şimdi herkes için Barbie yapıyorlar, farklılıkları göze alıyorlar. Kariyer bebekleri var mesela, bunların birçok kişinin aslında karakterine bile bir faydası var. Mattel bu konuda gerçekten çıtayı yükselten bir firma. Barbie evlerinde her odada ayrı detay var, anlatılmaz bir şey bu. Küçükken minik şeylerimiz vardı ama hayalimiz hep büyüktü; en büyük dreamhouse’u, en büyük karavanı isterdik. Son zamanlarda daha da detaylı yapıyorlar. Mesela en son otizm bebeği çıktı. Bir de yıl sonu için fashion bebekleri var, onlar da ele alınabilir. Bu benim görüşüm ama Barbie benim için sadece bir oyuncak değil.”
Kardelen Hanıma bizi birinci elden aydınlattığı için teşekkür ederek filme dönelim.
Barbie Filmi İncelemesi: Derinlik mi, Eğlence mi?
Bu film benden bir şey talep etmiyor. Düşünmemi, taraf olmamı, ideolojik bir pozisyon almamı zorlamıyor. Tam tersine, “gel iki saat takılalım, renkli bir şeyler izleyelim” diyor. Ve bunu da oldukça profesyonel bir şekilde yapıyor. Benim için Barbie filmi tam olarak bir izle–geç filmi.
Eğlenceli mi? Evet. Tempolu, gözü yormayan ama sürekli hareket hâlinde. Mizah yer yer çalışıyor, yer yer düz ama hiçbir zaman izleyiciyi kaybetmiyor. Film, seyirciyi konfor alanında tutmayı bilen bir yapım. Ne çok akıllı olmaya çalışıyor ne de tamamen boş. Bu denge, özellikle ana akım sinema için önemli bir beceri.
Neden Rahat İzleniyor?
Ben Barbie’yi sevmeyen biri olarak bile filmi rahat izledim çünkü:
- Ön bilgi şart koşmuyor: Evrene hâkim olmanızı beklemiyor.
- Referanslar opsiyonel: Yakalarsanız hoşunuza gidiyor, yakalayamazsanız da hikâye kopmuyor.
- Kendini ciddiye almıyor: Manifesto yazmaya çalışsaydı muhtemelen itici olurdu. Onun yerine espri yapmayı, absürtlüğü ve metinle dalga geçmeyi seçiyor.
Sonuç: “Güvenli Sular” ve Beklenti Yönetimi
Bazı sahnelerde “burada bir şey söylüyormuş gibi yapıyor” hissi geliyor. Film, eleştirelmiş gibi duruyor ama eleştiriyi fazla derinleştirmiyor. Bir progresif geek olarak bunu hemen fark ediyorum. Çünkü bu tarz filmler genelde güvenli sularda yüzmeyi tercih eder. Barbie de bunu yapıyor; kimseyi gerçekten rahatsız etmiyor.
Ben bu filmi izledikten sonra “hayatım değişti” demedim. “Barbie’ye bakışım kökten değişti” de demedim. Ama iki saat boyunca sıkılmadım. Çıkışta da “tamam, işini yapmış” dedim. Bazı filmler tam olarak bunun için vardır.
Barbie filmi ne başyapıt ne de rezalet. Kültürel tartışma başlatabilecek kadar akıllı ama o tartışmayı derinleştirecek kadar cesur değil. İzlenir, geçilir. Ve belki de en doğru beklenti budur.
Yorum (0)